Bolesny powrót: odkrywanie niemieckich korzeni w Kaliningradzie

Bolesny powrót: odkrywanie niemieckich korzeni w Kaliningradzie

7 lutego 2026 roku w nowym dokumencie zostanie wyemitowana druga część telewizyjnej podróży dziennikarza WDR Klausa Bednarza z 1994 roku. Ta podróż prowadzi przez północno-zachodnią część dawnych Prus Wschodnich, dzisiejszego Kaliningradu, i śledzi ślady niemieckiej kultury i przeszłości, które ukształtowała wojna i wypędzenia. Dokument porusza kwestię relacji obecnych mieszkańców do ich niemieckiego dziedzictwa i niemieckich imigrantów.

Bednarz odwiedza takie miejsca jak Mierzeja Kurońska i spotyka różnych ludzi związanych z historią regionu. Rozmówcami są zarówno artyści, jak i pracownicy rolni z Tharau. Przedstawiona została także perspektywa tęskniących za domem turystów oraz rosyjskiej rolniczki z córką, które liczą na wsparcie ze strony niemieckiej. Szczególnie ekscytującym punktem dyskusji jest wypędzenie Niemców, o którym dyskutuje się także wśród rosyjskich studentów na Uniwersytecie Albertina w Królewcu. Głosem publicznym w dokumencie jest dowódca jednostki morskiej w Królewcu.

Wspomnienia wygnania

Równolegle do podróży dokumentalnej omawiana jest historia Anny Buttkus, która w latach 1947-1948 pisała w swoim pamiętniku o życiu rodzinnym i ucieczce. Po ucieczce z Prus Zachodnich wraca do Prus Wschodnich, gdzie jako jedyna ocalała z rodziny. Jej przeżycia naznaczone są smutkiem, ponieważ w latach 1941–1945 straciła rodziców, obu synów i męża.

Dramatyczny etap jej historii rozpoczyna się w 1947 roku wraz z wywózką do kołchozu pod Królewcem, gdzie musi pracować jako gospodyni i robotnica rolna. Anna w swoich wpisach w pamiętniku zastanawia się nad stratą i samotnością związaną z życiem w ojczyźnie przodków, ale poczuciem obcości. Pisze wiersz o treści: „Żurawie idą żałobnie do domu”, w którym opisuje jej pożegnanie i smutek po stracie. Po półtora roku pracy w kołchozie zostaje w końcu przeniesiona do Niemiec i wraz z siostrą Bertą znajduje tam nowy dom. Anna Buttkus mieszkała w powiecie Nienburg/Weser w Dolnej Saksonii aż do swojej śmierci w 1982 roku.

Ucieczka milionów

Dogłębna analiza historii ucieczek pokazuje, że Anna Buttkus nie jest osamotniona. W 1945 r., który ukształtował historię kraju, miliony Niemców musiały opuścić swoją ojczyznę. Jak wynika z filmu dokumentalnego, podobny los spotkał uchodźców takich jak Ingrid van Bergen i Eva-Maria Hagen. Ingrid, która wraz z rodziną ucieka przed Armią Czerwoną, i Eva-Maria, która wraz z rodziną zostaje przymusowo przesiedlona z Pomorza, przeżywają straszliwe okoliczności ucieczki. Ich opisy, charakteryzujące się głodem, zimnem i dyskryminacją jako uchodźcy, odpowiadają rzeczywistości wielu wysiedleńców w tamtym czasie.

Dokumentacja WDR i nagrania Anny Buttkus to ważne świadectwa, które nie tylko rejestrują osobiste historie ofiar, ale także odzwierciedlają część historii Europy. Przekazanie pamiętnika Anny Buttkus i innych dokumentów do ośrodka dokumentacyjnego pokazuje, jak ważne jest upamiętnianie i uporanie się z tymi trudnymi tematami. Wspomnienia o wysiedleniach i stratach są w ten sposób podtrzymywane przy życiu i oferują głęboki wgląd w ludzkie losy stojące za wydarzeniami historycznymi.

Dokumentacja jest ważnym medium służącym zachowaniu przeszłości i ukierunkowaniu na ciągłe poszukiwanie tożsamości i pojednania. Więcej informacji można znaleźć w dokumentacji: Biblioteka multimediów ARD oraz w dokumentach Ucieczka, wydalenie, pojednanie.